Objawy chorej tarczycy łatwo przeoczyć. Kiedy wykonać rozszerzone badania?

Tarczyca produkuje hormony regulujące tempo przemian metabolicznych w organizmie. Zaburzenia jej pracy często przez długi czas pozostają niezauważone. Sprawdź, kiedy mogą być wskazane rozszerzone badania tarczycy oraz jakie objawy mogą świadczyć o zaburzeniach.

Tarczyca i gospodarka hormonalna

Tarczyca jako część układu hormonalnego kontroluje wiele ważnych funkcji organizmu poprzez produkcję i uwalnianie hormonów, w tym tyroksyny (T4), trójjodotyroniny (T3) i kalcytoniny. Jednym z jej podstawowych zadań jest kontrolowanie tempa przemiany materii i gospodarki energetycznej organizmu. Uczestniczy też pośrednio w metabolizmie lipidów i węglowodanów, wpływa na temperaturę ciała oraz funkcjonowanie wielu narządów.

Zaburzenia takie jak niedoczynność lub nadczynność tarczycy prowadzą do zmian w stężeniu hormonów. W nadczynności tarczycy dochodzi do nadmiernej produkcji hormonów, natomiast w niedoczynności ich stężenie jest obniżone. Zaburzenia te wpływają na działanie wielu układów ciała i  intensywność procesów metabolicznych w całym organizmie.

Badania służące ocenie czynności tarczycy dostępne są m.in. w formie zestawów testów, takich jak pakiet tarczycowy dostępny np. w ALAB laboratoria https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-tarczycowy-rozszerzony.

Dlaczego zaburzenia tarczycy trudno rozpoznać?

W przypadku chorej tarczycy, objawy często nie są związane z dolegliwościami bólowymi w obrębie samego gruczołu. Zaburzenia jej funkcjonowania mogą mieć podłoże autoimmunologiczne lub wynikać z rozwijających się powoli zmian strukturalnych. Kiedy mówi się o ,,chorej tarczycy’’, objawy odnoszą się najczęściej do zespołu zaburzeń ogólnoustrojowych.

Diagnostyki nie ułatwia także fakt, że nadczynność i niedoczynność tarczycy w wielu przypadkach początkowo przechodzą przez stadium utajone (subkliniczne), zanim rozwinie się jawna postać choroby. W tym okresie tarczyca może dawać bardzo dyskretne objawy lub w ogóle niezauważalne. Mimo braku wyraźnych symptomów zaburzenia te mogą wpływać na stan zdrowia. Przykładowo długotrwale utrzymująca się subkliniczna nadczynność tarczycy może zwiększać ryzyko osteoporozy, zwłaszcza u osób starszych.

Hormony tarczycy uczestniczą w regulacji wielu procesów metabolicznych. Dlatego w zaburzeniach tarczycy, objawy często dotyczą różnych układów organizmu. Symptomy mogą też przypominać inne choroby lub być przypisywane stresowi, zmęczeniu czy szybkiemu tempu życia. W niedoczynności tarczycy związanej z chorobą Hashimoto objawy bywają mało swoiste i mogą przypominać inne schorzenia.

Różnorodność objawów chorób tarczycy

Kiedy pojawiają się problemy z tarczycą, objawy mogą przyjmować różny charakter i nasilenie. Zmiany dotyczą nie tylko tempa przemiany materii, ale też pracy układu sercowo-naczyniowego, funkcjonowania układu nerwowego, a nawet skóry, włosów i przewodu pokarmowego. Często występuje jednocześnie kilka różnych symptomów.

U osób starszych objawy nadczynności tarczycy bywają mniej wyraźne. W tej grupie pacjentów częściej obserwuje się osłabienie oraz objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego.

Kiedy lekarz może zalecić rozszerzone badania tarczycy?

Podstawowym badaniem oceniającym czynność tarczycy jest oznaczenie stężenia TSH (hormonu tyreotropowego). W zależności od wyniku oraz obrazu klinicznego lekarz może zlecić także oznaczenie FT4 (wolnej tyroksyny), a w wybranych sytuacjach również FT3 (wolnej trójjodotyroniny). Wyniki hormonów tarczycy w badaniach umożliwiają ocenę, czy funkcja tego gruczołu jest prawidłowa oraz czy występują zaburzenia jego pracy. Badania tarczycy wykonuje się m.in. w przypadku objawów mogących sugerować nieprawidłową czynność gruczołu, a także w sytuacjach takich jak trudności z zajściem w ciążę, zaburzenia miesiączkowania czy nieprawidłowe wyniki wcześniejszych badań hormonalnych.

Jeżeli istnieje podejrzenie zaburzeń czynności tarczycy, lekarz może zadecydować o wykonaniu rozszerzonej diagnostyki, aby ustalić ich przyczynę. Jakie badania na tarczycę mogą zostać zlecone w następnej kolejności? Kompleksowe badania tarczycy mogą obejmować oznaczenia przeciwciał przeciwtarczycowych, takich jak przeciwciała przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO), tyreoglobulinie (anty-TG) oraz receptorowi TSH (TRAb). Przeciwciała anty-TPO i anty-TG najczęściej stwierdza się w autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy typu Hashimoto, które zwykle prowadzi do niedoczynności tarczycy, natomiast TRAb są szczególnie charakterystyczne dla choroby Gravesa i Basedowa, będącej najczęstszą autoimmunologiczną przyczyną nadczynności tarczycy.

W praktyce diagnostycznej badania na tarczycę mogą być wykonywane również w formie zestawów laboratoryjnych określanych jako pakiet tarczycowy, który obejmuje kilka parametrów pozwalających ocenić funkcjonowanie tego gruczołu.

Bibliografia

1. Stojković M., Žarković M. Subclinical Thyroid Dysfunction and the Risk of Cardiovascular Disease.
2. Medycyna Praktyczna. Endokrynologia – postępy 2024/2025: Tarczyca. Dostęp: https://www.mp.pl/endokrynologia/postepy/386394,endokrynologia-postepy-20242025-tarczyca
3. Medycyna Praktyczna – Pacjent. Nadczynność tarczycy. Dostęp: https://www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/choroby/78398,nadczynnosc-tarczycy
4. Medycyna Praktyczna. Postępowanie w nadczynności tarczycy w przebiegu choroby Gravesa i Basedowa. Dostęp: https://www.mp.pl/endokrynologia/wytyczne/205673,postepowanie-wnadczynnosci-tarczycy-w-przebiegu-choroby-gravesa-ibasedowa
5. ALAB Laboratoria. Nadczynność tarczycy – objawy, przyczyny, badania, leczenie. Dostęp: https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/nadczynnosc-tarczycy-objawy-przyczyny-badania-leczenie/